Home » Posts tagged 'Knowledge transfer'

Tag Archives: Knowledge transfer

Kennis krijgt Kracht

Eigenschappen van een ondernemende regio *

Op basis van een vijftal fases beschrijft Etzkowitz de ontwikkeling van Silicon Valley, vanaf haar ontstaan tot heden, met als doel aan te geven welke factoren bepalend zijn geweest voor het succes van Silicon Valley. Maar ook welke de voorwaarden zijn voor verder succes van Sillicon Valley in de toekomst. Mijn doel is deze eigenschappen als ‘instrumentarium’ op een rijtje te zetten om daarmee inzicht te krijgen welke aspecten een rol spelen in ondernemende regio’s in Nederland in het algemeen en die bij u in de buurt in het bijzonder.

Stanford University

Zeer bepalend voor het succes is de aanwezigheid van Stanford University geweest, met in haar genen het creëren en delen van wetenschappelijke kennis. Zij heeft als strategie een entrepreneurale universiteit te willen zijn en zich te verbinden met overheid en bedrijven.  Silicon Valley is daardoor gaan groeien en uiteindelijk een innovatie-hub geworden dat talent en technologie van buiten de regio aantrekt. Aspecten die daartoe hebben bijgedragen zijn:  zelf opgeleide academische ondernemers, mede door overheid gesteunde R&D, het aantrekken van venture capital, en het ontstaan van industrie die op haar beurt weer investeert in academisch onderzoek.

Silicon Valley (en elke andere kennis regio) heeft zich ontwikkeld langs de volgende 5 fases:

1 Ontstaan

Binnen Stanford University ontwikkelde zich regeneratieve kennis over het steeds weer afsplitsen en opbouwen van start-ups. Er ontstond een regionale innovatie cultuur met veel kleine bedrijven en onafhankelijke uitvinders. Maar ook belangrijk was de schaal van de toegezegde overheidsinvesteringen in R&D. Amerika kenmerkt zich door het bestaan van enkele zeer grote overheidsinstellingen die enorme geldbedragen in onderzoek steken. Nasa is daarvan een voorbeeld maar ook Defensie.

2 Samenvoeging

Het al bestaande proces van het genereren van start-ups wordt versneld door meer samenwerking tussen universiteit, overheid en bedrijven. Sociaal, intellectueel en financieel kapitaal worden samengevoegd om het proces te accelereren. Drijfveren worden: reputatie, vakmanschap en de wens nieuwe technologieën uit te vinden. De academische werkhouding, doorgaan totdat er een oplossing is gevonden voor een probleem, wordt gemeengoed. Er wordt niet gerust voordat een project wordt opgeleverd. Vandaag de dag vertaald dit zich bijvoorbeeld in Hackatons waarbij 48 uur achtereen wordt gewerkt om bijvoorbeeld een app te ontwikkelen.

3 Uitbreiding

Het ontstaan van nieuwe bedrijven bereikt een kritische massa. Er ontstaan diverse innovatie clusters (elk een interactieve groep van startende bedrijven) die groeien, terugvallen en soms weer opbloeien. Ervaren ondernemers begeleiden startende ondernemers. Kennis wordt op peil gehouden met de inbreng van geavanceerde academische kennis. Binnen de universiteit worden Technology Transfer afdelingen opgezet om de kennisstroom te sturen en verzilveren.

4 Uitbloei

Teruggang in een cluster wordt gecompenseerd door groei in een andere. Clusters maken gebruik van cross-overs tussen technologische gebieden. Silicon Valley wordt een plek waar ambitieuze ondernemers, nieuwe technologieën en ideeën naar toe stromen.

Er ontstaan ook krachten die de ontwikkeling van de regio ondermijnen: het op afstand houden van de overheid, geen sturing vanuit een centraal punt, ieder lijkt zijn gang te gaan.

5 Vernieuwing

Binnen het innovatieve ecosysteem wordt iedereen afhankelijk van elkaar: advocaten, accountants, head-hunters, venture capitalists, business angels en nieuwe ondernemers. Vernieuwing is noodzakelijk en kan volgens Etzkowitz op 2 manieren worden bereikt: 1) continue toestroom van nieuw ‘menselijk kapitaal’ vanuit de academische opleiding en 2) overheids- en bedrijfsinvesteringen in R&D. Vooral de overheid als ‘inkoper’ van kennis blijft belangrijk.

Tenslotte

Een op kennis gebaseerde economische ontwikkeling van een regio is afhankelijk van de inbreng van eigen onderzoek. Teveel afhankelijk zijn van externe bronnen van menselijk en intellectueel kapitaal kan het vermogen van de regio om zichzelf steeds te vernieuwen middels het voortbrengen van start-ups, ondermijnen. Volgens Etzkowitz is de sleutel voor een succesvolle ondernemende regio het voortbrengen van menselijk kapitaal en investeringen in R&D in een institutionele infrastructuur die zich kenmerkt door transparante academische grenzen tussen overheid, onderwijs en bedrijven. En de samenwerking tussen de 3 partijen kenmerkt zich door hoge mate van interactiviteit. Dit alles vraagt een visie die op langere termijn resultaat levert en blijft leveren.

 

*) Deze column is gebaseerd op het artikel “Silicon Valley at risk? Sustainability of a global innovation Icon”, Etzkowitz H., Social Science Information, December 2013 vol. 52 no. 4 515-538

Valorisatie: 6 vormen van ‘contact sport’

Knowledge Transfer1 wordt omschreven als ‘het brede pakket van werkzaamheden bedoeld ter ondersteuning van wederzijds voordeel opleverende samenwerkingsverbanden tussen onderwijs/onderzoek enerzijds en bedrijven en de publieke sector anderzijds’.

Het wordt gezien als een belangrijke drijvende kracht in het streven naar economische groei, het realiseren van maatschappelijke doelstellingen en maatschappelijk welzijn. Daartegenover worden inzichten opgedaan ‘in de praktijk’ door onderwijs/onderzoek gebruikt voor het vinden van nieuwe richtingen in onderzoek of vernieuwing in de aanpak van onderzoek.

Knowledgscrum001e Transfer is een ‘contact sport’; het werkt het best wanneer mensen elkaar daadwerkelijk ontmoeten om ideeën uit te wisselen, soms met behulp van serendipisme, en nieuwe mogelijkheden ontdekken.”, aldus Tim Minshall.

Vormen en varianten

Kennis transfer kent 6 vormen en vele afgeleide varianten, vaak een combinatie van 2 of meer vormen. Mensen, uitwisseling en spontaniteit zijn misschien wel de belangrijkste ingrediënten voor succesvolle valorisatie. Om daadwerkelijk stappen te zetten is het belangrijk een goede vorm voor de samenwerking te kiezen.

  1. Allereerst het belangrijkste onderdeel van elke samenwerking: mensen. Studenten die stage lopen bij bedrijven of in de publieke sector, of afgestudeerden die er aan de slag gaan hebben een belangrijke rol: hun taak is het ‘verversen van het bloed’ van een organisatie. Iedereen herkent het wel: de jonge student die tegen muren aanloopt of die wijsneus die denkt het beter te weten. Een teken dus dat er iets gebeurt: ‘verse’ kennis en ervaring worden uitgewisseld.
  2. Door het organiseren van allerlei soorten evenementen, het publiceren van onderzoek of het deelnemen aan netwerken hebben onderwijs- en onderzoeksinstellingen de mogelijkheid hun kennis te delen en door te geven aan bedrijven en de maatschappij. Een populaire vorm is bijvoorbeeld het wetenschapscafé waar rondom een bepaald thema discussie wordt georganiseerd.
  3. Om kennis uit te wisselen worden vaak onderzoeksovereenkomsten gesloten tussen onderwijs en bedrijven. Op die manier wordt er voor langere tijd samen gewerkt aan specifieke onderzoeksdoelen in specifieke velden. Bijvoorbeeld nieuwe materialen. Of sociale innovatie. Vaak wordt langdurige samenwerking expliciet gemaakt door het vestigen van kenniscentra.
  4. Onderwijsstaf wordt vaak ingezet voor het geven van advies aan bedrijven en de maatschappelijke sector. Ook het geven van training valt hier onder. Lectoren in het HBO worden aangesteld met dit onderdeel als basis van het lectoraat. Bedrijven zoeken tegenwoordig gericht naar de juiste consultant in het onderwijsveld.
  5. Middels het afgeven van licenties worden langdurige relaties aangegaan met individuele bedrijven. Deze samenwerkingsvormen worden vastgelegd in licentie overeenkomsten. Onderwijs ontvangt deel van de inkomsten en bedrijven maken kennis te gelde die men anders nooit zou kunnen hebben ontwikkelen of verwerven.
  6. Soms lukt het niet kennis door een partner om te laten zetten in nieuwe producten. Of de kennis is zo uniek dat de kans om op basis hiervan een bedrijf te starten met beide handen wordt aangegrepen. Onderwijsinstellingen faciliteren dit proces door  studenten te onderwijzen op het gebied van ondernemen (hoe zet ik een startende onderneming op voor mijn idee), venture capital beschikbaar te stellen (banken passen er voor risicodragend kapitaal beschikbaar te stellen) en te werken met business angels. Hierbij worden ervaren ondernemers gevraagd (groepen van) studenten te begeleiden in het starten van hun ondernemening.

Knowledge Transfer Partnerships (KTP)

Elke vorm van Kennis Transfer krijgt handen en voeten in een partnerschap waarin afspraken worden vastgelegd. In een studie van het Engelse Council for Industry and Higher Education (CIHE) is een tiental aanbevelingen voor succesvolle partnerschappen vastgesteld. Deze aanbevelingen zijn gebaseerd op het rapport Key Attributes for Successful Knowledge Transfer Partnerships. Duidelijk is dat Kennis Transfer Partnerschappen (of publiekprivate samenwerking) een positief effect hebben op werkgelegenheid mede op basis van een hoog ROI.

Succesvolle KTP’s

Naast het feit dat Kennis Transfer, zoals vermeld aan het begin, als ‘contact sport’ moet worden gezien zijn er nog 3 andere voorwaarden voor succesvolle Kennis Transfer Partnerschappen.

  • Het is geen ‘zero cost’ activiteit. Elke partner moet zowel tijd, geld als mensen investeren om de samenwerking tot een succes te maken.
  • Het heeft vanuit elke partner actieve, praktische en tijdige steun nodig.
  • Niet alleen dat, maar partners moeten intern ook een sfeer van openheid en open innovatie creëren en stimuleren waarbinnen mensen de dialoog met de partner durven aan te gaan.

 

 

1De termen knowledge transfer, kennis transfer en valorisatie worden door elkaar gebruikt maar zijn in de context van deze column uitwisselbaar.

 

Na de verkiezingen: het beleid in uw gemeente

De verkiezingen zijn achter de rug. Colleges worden gevormd en straks komen nieuwe plannen voor de komende vier jaar. Maar waarop worden nu de beleidsplannen van de gemeenteambtenaren gebaseerd?

Binnen het raakvlak ondernemers, onderwijs en overheid staat Triple Helix1 voor alle interactie tussen die drie partijen met als doel het bevorderen van onderzoek, innovatie, economische concurrentiekracht en groei. In een vorige column heb ik al stilgestaan bij de oorsprong van het denken over samenwerking tussen deze 3 partijen. Als de Triple Helix wordt voorgesteld als een driehoek met een van de partijen op elke punt spreekt het voor zich dat er ook duale samenwerkingsverbanden zijn. De kern van de zaak ligt in dat geval in de relatie tussen twee partijen. In deze column besteedt ik aandacht aan de drie duale vormen van samenwerking. Voor de goede orde: in de netwerkeconomie spreekt het voor zich dat de derde Triple Helix partij toch altijd wel op een of andere manier betrokken zal zijn, zij het minder zichtbaar.

1)      “Knowledge Transfer Partnerships” tussen onderwijs en ondernemers (KTP)

Dit gaat over valorisatie van kennis of technologie. Een KTP kan zich op verschillende manieren manifesteren. Zo kan vanuit beide partijen gewerkt worden aan Research & Development. Er kan kennis te gelde worden gemaakt middels licentie’s of patenten. Maar er kan ook gedacht worden aan spin-offs waarbij kennis vanuit de universiteit in samenwerking met de partners wordt omgezet in nieuwe bedrijven. Op grotere schaal kun je vervolgens denken aan accelerators waarbij ideeën versneld in produkten worden uitgewerkt, of science parks.

Drie belangrijke factoren blijken nodig voor succesvolle KTP’s.

  • Ten eerste, het is een samenwerking waar kosten mee gemoeid zijn. Ook kost het moeite en tijd om het te laten werken.
  • Ten tweede is het een ‘contactsport’, het werkt het beste wanneer mensen elkaar ontmoeten om ideeën uit te wisselen, en nieuwe kansen te ontdekken.
  • Ten derde, het heeft praktische, tijdige en actieve steun nodig op institutioneel niveau – zowel binnen het bedrijf als de universiteit – en heeft baat bij een cultuur van openheid.

Overheid

De rol die in eerste instantie wordt bedacht voor de overheid is die van een sturend, regelgevend orgaan. Met beleid op allerlei gebied bepaalt de politiek de kaders waarbinnen moet worden gewerkt. En om te handhaven wordt dit vastgelegd in regels. Maar de relatie tussen overheid en ondernemers of onderwijs kan ook anders. In termen van samenwerking.

2)      Publiek-Private samenwerking tussen overheid en ondernemers

Op allerlei terreinen probeert de overheid haar doelstellingen te realiseren door (tijdelijke) samenwerking met het bedrijfsleven aan te gaan. Vaak met als doel de traditionele aanbesteding te ‘omzeilen’ en met de partners op een creatieve manier te kunnen samenwerken. En dat is dan nodig omdat er naast het directe belang van het realiseren van een gezamenlijk project ook een maatschappelijk doel gerealiseerd moet worden. Zo kan het zijn dat een renovatieproject in een bestaande, oude wijk zodanig invloed heeft op de leefomgeving dat een eenvoudige gunning van het project aan een aannemer niet recht zou doen aan de complexiteit van de situatie. Sterker nog, het bedrijfsleven zal er baat bij hebben zich als team van bedrijven te profileren om zodoende alle kennis binnen huis te kunnen hebben. Er wordt meestal gekozen om voor de uiteindelijke realisatie van een project alle partijen bijeen te brengen in een semi-permanente publiek-private samenwerking.

3)      Kennisintensieve beleidsontwikkeling (onderwijs en overheid)

En toen ontving ik de uitnodiging voor het Kennis en Beleid Congres 2014. Volgens de organisatie, ScienceWorks, wordt wetenschappelijke kennis minstens zoveel benut bij ministeries, provincies en gemeenten, als voor patenten, startups en technologische innovatie. Het congres heeft als thema Kennisintensieve Beleidsontwikkeling in de Praktijk. Eigenlijk is er niets nieuws onder de zon. Of kennis nu wordt ingezet voor bedrijven of voor de overheid, daar zit geen verschil in. Natuurlijk wel in de doelstelling van de ontvanger van de kennis of het type kennis. Het achterliggende verdienmodel zal voor de kennisinstelling uiteraard ook anders zijn. Op het congres wordt stilgestaan bij Interne Organisatie van Kennisintensief Beleid en Effectief Gebruik van Externe Kennis.

Wat betreft punt 3 wil ik u de column van het Rathenau instituut niet onthouden, dat toevallig deze week verscheen en gaat over gebruik van wetenschappelijk kennis voor het bepalen van beleid op grote maatschappelijke vraagstukken. Zoals klimaatverandering.

Wel iets anders dan gebruik van kennis voor het bepalen van beleid op lokaal niveau. Maar dat is net zo belangrijk. We zijn er tenslotte weer voor naar de stembus geweest.

The Triple Helix Association

9 redenen – actief communiceren over kennis en wetenschap

Iedereen is er langzamerhand van overtuigd dat de wetenschap uit haar ivoren toren moet komen. Enerzijds om de maatschappelijke investering in wetenschappelijk onderzoek en onderwijs te verantwoorden. Anderzijds om de resultaten in de vorm van nieuwe kennis te tonen. Die zijn er continu, voor iedereen, zichtbaar. Maar soms is het gewoon lastig de koppeling te leggen tussen ‘droge stof’ en de dagelijks voordelen. In de medische hoek ligt het meestal voor de hand maar wat valt er te zeggen over fundamenteel wiskundig onderzoek?

Om de doelstelling van een sterk en effectief onderzoekssysteem te bereiken heeft Science Europe1 actieve communicatie van wetenschap tot één van de speerpunten gemaakt, voor alle wetenschappers in Europa. Dit doet zij om een aantal actiepunten uit te voeren die tot doel hebben een sterk en effectief onderzoekssysteem in Europa te handhaven.

Vaak zien wetenschappers dit niet zitten. Het moet gedaan worden maar is niet hun ding. Vandaar dat universiteiten vandaag de dag wetenschapsvoorlichters aanstellen.

Valorisatie wordt meestal gezien als het in concrete munt omzetten van (wetenschappelijke) kennis. Maar voorlichten van het publiek over wat bereikt wordt met onderzoek en kennisontwikkeling is zeker ook een vorm van (maatschappelijke) valorisatie.

9 redenen

  • Het publiek bewust maken van de directe voordelen van wetenschap – wetenschap heeft soms een negatieve lading. Denk aan dierproeven of genetische manipulatie. Goede voorlichting kan op korte termijn wijzen op het onnoemelijke aantal van positieve resultaten van onderzoek en ontwikkeling maar ook werken aan verbetering van het imago van wetenschap op de langere termijn. Negatieve aspecten van wetenschappelijk onderzoek worden uitgelegd. Bij een overall positief imago van wetenschap zal dit sneller worden geaccepteerd.
  • Inzet van sociale media geeft het publiek de mogelijkheid haar zorgen over (wetenschappelijk) onderzoek te uiten – de opkomst van sociale media is mede te danken aan het feit dat dialoog mogelijk maakt. Het is tweerichtingsverkeer. Het stelt wetenschappers in staat te luisteren en te reageren op zorgen over onderzoek.
  • Bijdragen aan onderwijs – onderzoek en onderwijs vinden plaats in één en dezelfde instelling. Wisselwerking tussen de twee stelt universiteiten en Hbo-instellingen in staat het onderwijs aanbod continue aan te passen aan nieuwe inzichten die worden opgedaan in het onderzoek aan de instelling. Het curriculum blijft up-to-date. En onderzoekers leren hun activiteiten uit te leggen en toegankelijk te maken.
  • Uitdragen van wetenschappelijk beleid – alhoewel in dit geval niet wordt gesproken over de directe voordelen van (wetenschappelijk) onderzoek is het belangrijk het publiek ook te (blijven) informeren over het wetenschappelijke beleid, zowel in Europa als in Nederland. Op deze manier kan draagvlak worden verkregen en behouden. Niet alleen in passieve zin. Ook zodanig dat het publiek de noodzaak inziet en vraagt om wetenschappelijk onderwijs en onderzoek.
  • Vergroten transparantie – wetenschappelijk onderzoek of het wetenschappelijke systeem heeft meer impact dan alleen de concrete resultaten. Het heeft ook invloed op sociaaleconomische, culturele en andere vooruitgang. Vaak realiseert zich men niet dat de aanwezigheid van hoger onderwijsinstellingen in steden een belangrijke bijdrage levert aan andere dan wetenschappelijke ontdekkingen. Denk aan bedrijvigheid, creativiteit, cultuur, economische ontwikkeling, leefbaarheid, enz.
  • Openheid van de publieke sector – informatie over activiteiten in en om universiteiten, Hbo-instellingen en andere gerelateerde organisaties bevordert een cultuur van openheid en transparantie binnen stad, regio of land.
  • Toepassing van wetenschap – alhoewel een zekere incrowd zeker haar weg zal vinden, hetzij van binnen naar buiten (het te gelde maken van wetenschappelijke resultaten), hetzij van buiten naar binnen (het zoeken naar kennis om productontwikkeling in gang te zetten) zullen er door te informeren over resultaten van wetenschap nieuwe verbindingen ontstaan die weer zullen leiden tot onverwachte nieuwe toepassingen.
  • Informeren over ‘slecht nieuws’ wetenschap – niet alle wetenschap brengt goed nieuws. Ook resultaten die niet gunstig zijn, worden gepubliceerd. Denk aan klimaatverandering. Goede voorlichting kan discussie hierover kanaliseren en niet onnodig uit de hand laten lopen.
  • Informeren over onjuist wetenschappelijk gedrag – recent komen steeds vaker berichten naar buiten van onjuist handelen van wetenschappers. Denk aan Stapel, Nijkamp, Jansen Steur. Dit zijn incidenten die kunnen blijven gebeuren. Goede communicatie hierover helpt een en ander in perspectief te plaatsen.

Zie je nog andere redenen om (wetenschappelijke) kennis te ‘promoten’? Deel het door een reactie te plaatsen.

1Science Europe Roadmap, Part II Priority Action Areas  – December 2013

Knowledge transfer en technology transfer: 2 vakgebieden?

Wat opvalt in de aims & scope van  het tijdschrift The Journal of Innovation Impact is dat de term ‘technology transfer’ pas in de laatste regel wordt genoemd. Kennelijk is er sprake van 2 vakgebieden: knowledge transfer en technology transfer. Natuurlijk valt dit niet te concluderen op basis van deze ene constatering. Verdere bestudering van de aims & scope resulteert in 4 te onderscheiden invalshoeken, waarmee we verder naar het verschil (of niet) tussen knowledge transfer en technology transfer kunnen kijken:

1         Knowledge transfer als vakgebied

Hierbij wordt bedoeld het proces van de overdracht van kennis, wat er aan ten grondslag ligt, welke modellen er zijn, hoe dit wordt georganiseerd en het menselijke aspect. Wanneer knowledge management gaat over interne organisatie van toegang tot en beheer van kennis gaat knowledge transfer als vakgebied wellicht o.a. over organisatie van uitwisseling van kennis, niet binnen organisaties, maar tussen organisaties onderling.

2         De relatie met innovatie

De relatie tussen knowledge transfer en innovatie is essentieel. Innovatie is het gevolg van valorisatie. Maar dat is te vrijblijvend. Beter is het te zeggen dat innovatie het primaire doel moet zijn van valorisatie.

3         De uitwerking van de resultaten van knowledge transfer

Innovatie gaat over in productontwikkeling en uiteindelijk ontwikkeling van de (regionale) economie. Maar dit gebeurt niet spontaan. Het traject van kennis, innovatie, producten naar ontwikkeling voert langs tal van vormen van organisatie die zich bezig houden met ‘het voortbewegen van de kennis’: incubators, broedplaatsen, spin-outs, MKB.

Kanttekening: deze organisaties bestaan in zowel knowledge transfer als technology transfer. 2e kanttekening: in dit kader wordt ook wel genoemd: graduate employability of innovative pedagogies ofwel hoe krijg je de student aan de slag.

4         De partners bij knowledge transfer

Niet alleen is er sprake van veel verschillende, mogelijke partners (overheid, bedrijfsleven, consultancy, semi-overheidsinstellingen), ook is er sprake van veel verschillende vormen van samenwerking. Dit kan gaan om uitwisseling, fusie, contractueel vastgelegd of juist niet, internationaal of juist niet, kortom veel opties, veel varianten.

Zeker is dat het inherent is aan knowledge transfer dat er 2 of meer partijen bij zijn betrokken. Immers, zonder samenwerking geen transfer van kennis. En dat komt natuurlijk omdat de kerntaak van de verschillende partners steeds een andere is: de overheid zorgt dat het speelveld klaar ligt (zie bijv. topsectoren beleid), onderwijs levert de kennis, maar meer nog: de ontwikkeling van kennis. En om dat te kunnen doen is veelvuldig uitwisseling met bedrijfsleven en andere organisaties nodig.

Verschil

Is er verschil tussen knowledge transfer en technology transfer op basis van deze invalshoeken?

Overdracht van kennis of technologie? Er zal verschil bestaan, zeker in termen van initiële investeringen. Om producten te ontwikkelen in een laboratorium omgeving is veel en dure apparatuur nodig.

Relatie met innovatie? Directe doelstelling van kennisoverdracht is innovatie. Zowel in technologie als in niet technologische disciplines blijft dat doel hetzelfde.

Uitwerking van resultaten? Ook hier wellicht verschil in karakter maar in wezen hetzelfde.

Partners? Verschil in karakter maar beide hebben partners nodig.

Technology transfer

Technologie is één van de, zo niet de belangrijkste, peilers onder innovatie en economische ontwikkeling. En technology transfer is ook veel meer tastbaar dan knowledge transfer. Immers, het product heb je in je hand of je kunt het aanwijzen. Toch komt er meer bij kijken: immers het vertalen van een idee in een product is niet eenvoudig. Daarvoor is meer nodig dan alleen kennis over het product, de technologie. Rondom de technologie is ook veel kennis. Wat gebeurt daarmee bij technology transfer? Dit is kennis die je meegeleverd krijgt bij de technologie. Of het is kennis die later nodig is in het proces. Vanaf het moment dat je besluit dat er een product mogelijk is.

Er zijn veel vakgebieden waar je geen tastbaar product kunt aanwijzen. Eerder een dienst. Daarvoor zal de term knowledge transfer de voorkeur hebben. Maar uiteindelijk is het doel van beide hetzelfde: innovatie, ontwikkeling, groei.

Conclusie

Het gaat om kennis, of die nu technologisch is of niet. Dus voorzichtig gesteld:  knowledge transfer is de overall benaming voor het vakgebied. Daarbinnen vormt technologie de grootste component vormt. Wellicht 60-70%. Technology transfer vormt daarmee het belangrijkste onderdeel van knowledge transfer. Het zijn dus niet 2 vakgebieden naast elkaar.