Home » Posts tagged 'Civil Society'

Tag Archives: Civil Society

Kennis krijgt Kracht

Smart Cities: onderwerp van onderzoek of bron van kennis?

Op 12 november organiseerde de Club van Maarssen de Innovatie Estafette. De Club van Maarssen is een door de overheid gefaciliteerde community van overheden, kennisinstellingen en bedrijven op het gebied van infrastructuur en milieu. De drie thema’s van de dag: Circular Economy, Green Transport en Smart Cities. Over dat laatste wil ik het hebben. Kort samengevat: Smart Cities zijn steden die met behulp van nieuwe technologie, open data, ICT, sociale innovatie enz. beogen in transitie te zijn naar een Smart City. Stedelijke uitdagingen als milieu, energie, transport worden door nieuwe verbindingen tussen burgers, bedrijven en overheid met behulp van technologie aangepakt.

Topdown

Het was een geslaagd congres: prima locatie, een strak programma, strakke pakken, gelikte presentaties en glossy promotiemateriaal. Op een beurs werden diversen nieuwe ontwikkelingen getoond. En als kers op de taart: diversen staatssecretarissen en ministers deden hun zegje. Een geslaagd geheel maar toch wel duidelijk met een topdown benadering van de onderwerpen. De ideeën worden verzameld door, en vanuit de ministeries verspreid. Met als doel dat op termijn liefst zoveel mogelijk steden zich conformeren aan, en meedoen aan de plannen. Uiteraard in goed overleg met die steden. Op zich niks mis mee.

Bottom-up

Er zijn ook echter ook voorbeelden van een bottom-up benadering. In Amsterdam wordt door Pakhuis de Zwijger gewerkt aan ‘Nieuw Amsterdam’. De kracht van dit programma komt uit het verzamelen en stimuleren van initiatieven van de bewoners zelf. In Rotterdam wordt meegewerkt aan dit programma door de vestiging van Stadsambassade Rotterdam. Er word volop uitgewisseld want ideeën zijn meestal niet gebonden aan één specifieke stad. Aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam is professor Jan Rotmans actief op het gebied van transitiemanagement. Hij hanteert de term Economie 3.0. Dit staat voor bottom-up, kleinschalige initiatieven, circulair, biobased en nieuwe maakindustrie. Bij deze initiatiefnemers (de lijst is zeker niet uitputtend) zijn de kernwoorden: ontmoeten, kunst, creativiteit, inspiratie, inrichten, nieuw manieren van werken, bedrijvigheid, broedplaatsen, vasthouden talent. Dit alles met als doel het herontwerpen van de stad waardoor transitie wordt nagestreefd naar een duurzame samenleving, waarvoor stadsbewoners, overheid en bedrijven gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen. Verschil met de benadering van de Club van Maarssen is dat elk burgerinitiatief telt, hoe klein ook, omdat het altijd het potentieel kan hebben uit te groeien tot een breed gedragen initiatief in de gehele stad.

Civil Society als vierde partij

Twee benaderingen die één en hetzelfde doel nastreven: transitie van de stad naar een smart city. Natuurlijk is er overlap tussen de topdown en de bottom-up benadering. Op veel sub-terreinen zal de aanpak niet veel verschillen. Tenslotte zijn in beide gevallen de 3 bekende instituten van de partij: ondernemers, overheid en onderwijs, zij het in sommige gevallen van een ander niveau. Bij de topdown benadering zal de landelijke overheid een rol spelen, bij de bottom-up benadering meestal de lokale overheid. In het geval van de bottom-up benadering is duidelijk één partij extra aanwezig: de burger. In het Quadruple Helix model wordt deze vierde partij of vierde helix ‘Civil Society’ genoemd, zeg maar de maatschappij als verzameling van al haar burgers, in dit geval de bewoners van een stad.

Smart Cities zijn beide

Zowel onderwerp van onderzoek als bron van kennis, bedoel ik. ‘Smart City’ is een term die herkenbaar is. Waarbij iedereen begrijpt waar men naar toe wil. Het is dus eenvoudig om allerlei onderzoeksinitiatieven te koppelen aan de gemene deler ‘Smart City’. Denk aan renewable energie, transport, sociale innovatie om een paar te noemen. Iedereen kan zich voorstellen dat binnen de stad daarvoor specifieke projecten worden opgezet en dat de overheid bereid is daarvoor flink te faciliteren, lees financieren.

Daarnaast zijn steden uiteraard uitermate geschikt als broedplaats voor nieuwe initiatieven. Creativiteit, ondernemerschap kunnen dichtbij elkaar worden georganiseerd en elkaar stimuleren tot innovatieve ontwikkelingen op allerlei terrein. Goed georganiseerd kan de stad dus ook een stad zijn die slimheid tot zijn recht laat komen en daarmee een ’Double Smart City’ zijn. Enerzijds laat men de stad onderwerp zijn van nieuwe ontwikkelingen, anderzijds stimuleert men het ontstaan van nieuwe ontwikkelingen vanuit de stad. Dit gaat uiteraard prima samen. Het versterkt elkaar. Sterker nog, veel van de ideeën om hun stad een Smart City te laten zijn, zullen uit de stedelijke broedplaatsen komen.